Kinderen van 5 tot 12 jaar

Op deze pagina vindt u tandheelkundige informatie voor kinderen van 5 tot 12 jaar. Voor meer informatie kan u worden doorverwezen naar andere wiki pagina's.

Poetsen

Voor meer algemene informatie zie ook tanden poetsen.

Hoe moet ik poetsen?

Voor kinderen tot en met 7 jaar maakt het niet uit of ze met de hand poetsen of elektrisch. Het resultaat is even slecht omdat de kleine motoriek nog niet voldoende is ontwikkeld . Ze kunnen de tandenborstel nog niet goed sturen. Vanaf een jaar of 8 gaat de elektrische tandenborstel vruchten afwerpen. Eén voordeel van de elektrische borstel is de aanwezigheid van de timer. Daardoor gaat de poetstijd omhoog en het poetsresultaat verbetert daarmee automatisch. Ook hoeft de ingewikkelde poetsbeweging niet gemaakt worden. Dit doet de borstel namelijk zelf. Wanneer kinderen met de handtandenborstel poetsen moet de korte schrobmethode worden aangehouden vanaf 10 jaar kan geprobeerd worden langzaam over te gaan op de Bass methode.

Wanneer moet ik poetsen?

Het is voldoende om 2 keer per dag te poetsen. Het is niet belangrijk op welke tijdstippen er wordt gepoetst als het maar 2 keer verspreid over de dag is. Meestal zal dat neerkomen op 1 keer na ontbijt of lunch en 1 keer voor het slapen gaan. 1 keer per dag moeten de ouders de kinderen (na) poetsen of het poetsresultaat controleren. dit laatste gaat het gemakkelijkst met plakverklikkers. Deze kleuren de tandplaque rood. Let vooral op de plaatsen langs het tandvlees.

Aandachtspunt: Alle nieuwe kiezen die doorbreken hebben nog zacht glazuur. Dit glazuur moet de kans krijgen om sterk te worden door het gebit 2 keer per dag in aanraking te brengen met fluoride. Poets de achterste nieuwe kiezen goed rondom langs het tandvlees waarbij vooral de achterkant niet vergeten moet worden. Om de achterkant te bereiken moet de mond bijna worden dichtgedaan en de onderkaak wordt naar rechts bewogen wanneer de kies aan de rechterkant wordt schoon gemaakt en naar links voor de linker kies. De steel van de borstel wijst daarbij naar rechts of naar links.

Wisselen

Doorbraak blijvend gebit.

In de periode 5 - 12 jaar breekt het gehele blijvende gebit door. Dit gebeurt in 3 fasen. De eerste wisselperiode is wanneer uw kind tussen de 5 en 8 jaar oud is, dan volgt er een rustperiode van ongeveer 2 jaar en daarna begint de 2e wisselperiode die voortduurt tot ongeveer 12 jaar. De laatste fase is de doorbraak van de verstandskies. Dat kan gebeuren vanaf ongeveer 18 jaar.

De doorbraak van het blijvend gebit begint met de doorbraak van de 1e blijvende grote kies (1e molaar). Deze breekt achter de 2e melkkies door. Uw kind is dan 5 à 6 jaar. Er is nog niets gewisseld. Hierna gaan de middelste tanden in de onderkaak wisselen. Wanneer uw kind 7 jaar is zijn de middelste tanden in de bovenkaak aan de beurt daarna de nog overgebleven snijtanden in de onderkaak. Als uw kind 8 jaar is wisselen de overgebleven snijtanden in de bovenkaak. Dan volgt de rustperiode tot ongeveer 10 jaar.

In de bovenkaak wisselt nu de 1e melkkies voor de 1e kleine kies (premolaar) en in de onderkaak wisselt de melkhoektand voor de blijvende hoektand. Op 11 jarige leeftijd wisselt dan in de bovenkaak en onderkaak de 2e melkkies voor de 2e kleine kies (2e premolaar) en daarna is de melkhoektand in de bovenkaak aan de beurt. Deze wordt vervangen door de blijvende hoektand. Nu is het gehele melkgebit gewisseld.

In de onderkaak breekt daarna helemaal achterin de 2e grote kies (2e molaar) door en als laatste breekt op 12 jarige leeftijd de 2e grote kies (2e molaar) in de bovenkaak door. Het blijvend gebit is nu nog niet compleet want er komt nog een 3e grote kies ’de verstandskies’ maar deze breekt pas door vanaf 18 jaar.

Deze 1e blijvende kies ofwel de 1e molaar is een belangrijke kies. Omdat de mond nog klein is wanneer deze kies doorbreekt is het moeilijk om de kies goed schoon te poetsen. Op het kauwvlak van een grote kies zitten diepe groeven. Daar blijft gemakkelijk vuil zitten. Vaak ligt er nog een poos aan de achterzijde wat tandvlees overheen. Zo kan het gebeuren dat voordat de kies goed en wel door is er al een gaatje in zit. Besteed met het poetsen extra aandacht aan deze nieuwe kies. Poets ook de tandvleesranden goed schoon en vergeet bij de bovenkaak niet om de achterkant me te nemen. Zodra het kan zal de tandarts het gegroefde kauwvlak voorzien van een verzegeling (sealant).

Voeding

Het is moeilijk. “Je mag geen snoep, je mag geen chips, je mag geen cola, je mag alleen thee zonder suiker, melk, karnemelk en opkikkerbouillon”. Dat zal geen kind accepteren. Zodra het door ouder worden steeds meer uit uw gezichtsveld verdwijnt zal het zich te goed doen aan alle verboden waar. Dit werkt niet; maar hoe dan wel?

In principe mag je alles eten maar te veel van iets is in alle gevallen slecht voor het lichaam en/of voor het gebit. Dat geldt zelfs voor water. Van te veel suiker krijgen we gaatjes van te veel vet worden we te dik van te veel zuur eten of drinken lost het glazuur op en steeds maar water drinken spoelt het goede spuug weg. Dus moeten we van alles wat eten en om het gebit te sparen niet te vaak. Niet meer dan 7 keer per dag een zoetmoment. Elk zoetmoment geeft een zuurstoot. Ook levensmiddelen die niet zoet smaken kunnen een zuurstoot veroorzaken. Dat komt omdat in veel voedingsmiddelen verborgen suiker zit. Ook zetmeel wordt, al duurt het wat langer omgezet in suikers die op hun beurt weer een zuurstoot veroorzaken. En te veel zuurstoten veroorzaken gaatjes. Nu kan het gebit 7 zuurstoten per dag wel aan maar meer wordt problematisch. Dus is het advies:

• Niet meer dan 3 hoofdmaaltijden en 4 tussendoortjes.
• Wil uw kind graag een snoepje geef het dan een paar dat is beter dan 4 keer ééntje.
• Probeer één van de hoofdmaaltijden suikervrij te houden.
• Geef (fris)dranken met een rietje.
• Denk ook om het gewicht van uw kind. Alle zoet kan niet vervangen worden door chips, worst en kaas. Alle ‘te veel’ is slecht.
• Denk eraan dat een kind gemakkelijk aan zoet went. Als uw kind gewend is om de dorst te lessen met limonade is het moeilijk om dan over te gaan op water. Laat het zover niet komen en begin direct met water.
• Laat kinderen altijd zitten als ze iets eten of drinken.
• Geef oudere kinderen een paar stukjes xylitol bevattende kauwgom of chewmints per dag.

Voor meer algemene informatie over voeding zie voeding.

Erosie

In de leeftijdsklasse van 5 - 12 jaar begint het gebruik van frisdranken toe te nemen. Vooral cola is een boosdoener. Maar ook andere zure dranken en voedingsmiddelen kunnen dit veroorzaken. Ook als u een suikervrije frisdrank aanbiedt is deze weliswaar suikervrij maar nog net zo zuur als de suikerhoudende drank. Zwarte thee zonder fruitsmaak is één van de weinige dranken die beslist niet zuur is. Daarnaast bevat thee ook geen suiker en in sommige soorten zit fluoride. Daarmee is thee één van de veiligste dranken voor het gebit.

Als u meer wilt weten over het ontstaan van erosie, klik dan hier tanderosie.

Overblijven

Zodra kinderen ouder worden en meer hun eigen weg gaan hebt u als ouder minder controle over wat uw kind allemaal eet. Dat kan zijn op school, bij vriendjes of vriendinnetjes spelen, bij opa en oma etc etc. Het enige wat u daaraan kunt doen is proberen de maaltijden die door u verzorgd worden zo gezond mogelijk voor het gebit te houden. Overblijven? dan hartig beleg en suikervrije drank en een xylitol kauwgompje mee voor na het eten. Gelukkig komen er steeds meer suikervrije melkproducten in de handel.

Kauwgom of chewmints

Tegenwoordig is er veel suikervrij snoep in de handel. Dat geldt ook voor kauwgom en chewmints. Deze laatstgenoemde producten zijn vaak met sorbitol en of xylitol gezoet. Vooral kauwgoms en chewmints (een soort suikervrije mentos) die met xylitol of een combinatie van xylitol en sorbitol zijn gezoet (bijvoorbeeld Sportlife of Xylifresh ) hebben een remmende werking op het ontstaan van tandplaque. In zoverre kun je ze ook als gebitsverzorgende producten beschouwen. Drie maal daags een kwartiertje op zo’n stukje kauwgom kauwen of 2 à 3 chewmintjes opeten is prima voor het gebit. Wanneer je er te veel van opeet kun je diarree krijgen en dat gebeurt sneller bij kinderen dan bij volwassenen.

Ook zwangere vrouwen doen er goed aan 3 maal daags een kauwgompje te kauwen. Uit onderzoek is gebleken dat wanneer zij dat doen, vooral als ze zelf niet zo’n goed gebit hebben, dat hun kind een beter (melk)gebit krijgt wanneer zij, als moeder, daar ook na de bevalling mee doorgaan.

Verder zijn er ook nog kauwgoms die voedingszuren die het glazuur aantasten neutraliseren zoals V6 en Benbits clinic. Wanneer je last van erosie hebt kun je dit soort kauwgom gebruiken. Mensen die door welke oorzaak dan ook verminderd speeksel aanmaken moeten de speekselaanmaak stimuleren door kauwgom te kauwen of op zure suikervrije snoepjes te zuigen. Verminderde speekselproductie leidt tot veel meer gaatjes. Daarom alleen al is het goed om kauwgom te kauwen want ons speeksel heeft een belangrijke rol bij het bestrijden van cariës

Verder wordt er beweerd dat door het kauwen op kauwgom je 10% beter kunt denken. Dat is dan mooi meegenomen.

Fluor

Voor fluor zie ook algemene informatie over fluoride en zie ook fluoridebehandelingen.

Kinderen van 5 tot 12 jaar zitten volop in de periode van de opbouw van het blijvend gebit. Wanneer het blijvend gebit doorbreekt is het glazuur als het ware nog niet af. Het moet nog sterk worden en dat kan het doen door stoffen uit het speeksel op te nemen. Als er fluoride in het speeksel aanwezig is neemt het glazuur deze stof op en daarmee wordt de buitenkant van het glazuur een veel moeilijker doordringbare vesting voor de bacteriën. Het is wel belangrijk dat er regelmatig fluoride in het speeksel aanwezig is, Daarom is het belangrijk dat kinderen in deze leeftijdsgroep 2 maal daags poetsen met volwassenentandpasta en dat zij na het poetsen slordig spoelen; een slokje water is ruim voldoende, alleen uitspugen is ook prima. Er moet tandpasta in de mond achterblijven. Alleen zo kan fluoride in de tandpasta zijn werk goed doen.

Wanneer er ondanks deze maatregelen die u zelf kunt nemen toch nog teveel gaatjes dreigen te ontstaan kan er 2 maal per jaar een fluoridebehandeling gegeven worden. Ook kan de tandarts ervoor kiezen om fluortabletjes voor te schrijven. Kinderen die beugels dragen hebben baat bij een fluoridespoelmiddel.

Ongelukken

Klap op een tand

Het komt regelmatig voor dat een kind een klap op de mond krijgt. Het gebeurt meestal bij spelen of gymnastiek, fietsen, skaten of zwemmen. Meestal is de tand door de lip geslagen en de lip bloedt. Het is eigenlijk een geluk wanneer de lip de klap opvangt daardoor komt het vaak minder hard aan. Toch is het belangrijk de onderstaande dingen te controleren :

• Is er langs de tand waar deze in het tandvlees verdwijnt een bloeding te zien?
• Staat de tand los?
• Is de tand verplaatst?
• Kan uw kind nog dichtbijten?

Ook als er naar uw mening niets aan de tand te zien is, is het toch goed even contact met de tandarts op te nemen. Deze kan dan in de loop van het jaar de bewuste tand(en) onder controle houden. Zo nodig wordt er een foto gemaakt en er volgen een paar controlebezoeken om te controleren dat de zenuw in de tand niet dood gaat.

Wanneer het om een melktand gaat kan de tandarts er op deze leeftijd niets meer aan doen. Als de tand hinderlijk losstaat is het het beste om hem eruit te halen.

Afgebroken tand

Vooral kinderen waarbij de blijvende voortanden naar voren staan omdat ze bijvoorbeeld lang geduimd hebben lopen extra risico op een afgebroken tand. Wanneer er een klein stukje is afgebroken zal uw kind toch vaak klagen over gevoeligheid bij aanraken, warm en kou. Dit gaat meestal vanzelf weer over. Toch is het verstandig een afspraak te maken. Vaak is de rand scherp geworden en daardoor gaat de tong kapot. Dat kan dan meteen verholpen worden.

Wanneer er een groot stuk afgebroken is moet u zo snel mogelijk contact opnemen met de tandarts. Neem het afgebroken stuk mee, soms kan het er nog aangeplakt worden. Er wordt een foto gemaakt en de tandarts zal de wond zo goed mogelijk afdekken met een medicament en vulmateriaal of direct een definitieve reparatie uitvoeren afhankelijk van de situatie. Er volgen een aantal controlevisites om in de gaten te houden of de zenuw in de tand niet dood gaat. Als die visites niet plaatsvinden kan het voorkomen dat de tand zonder dat je het merkt toch langzaam afsterft en dat zie je dan aan een donkere verkleuring van de tand. Deze verkleuring kan voorkomen worden als je er op tijd bij bent. Soms is er zo’n groot stuk afgebroken dat de zenuw zichtbaar bloot ligt. In dat geval wordt de tand ook van binnen behandeld om te zorgen dat het onderste deel van de zenuw intact blijft

Uitgeslagen tand

NB. Het onderstaande is alleen van toepassing op het blijvend gebit. Melktanden mogen niet teruggezet worden omdat ze dan de blijvende tanden die nog in de kaak liggen kunnen beschadigen.

Hockey, gymnastiek zijn veel voorkomende oorzaken dat een tand eruit geslagen wordt. Bij gymnastiek gebeurt het vaak bij salto’s waarbij de knieën de boosdoeners zijn.

Wat moet u doen? Snel zijn! Een uitgeslagen tand kan maximaal 15 minuten droog en 90 minuten nat worden bewaard. Binnen deze tijd moet de tand in zijn holletje worden teruggezet; het risico dat het lichaam de tand niet meer accepteert wordt, met elke minuut dat het langer duurt, groter. Laat de tand dus in de tussentijd niet uitdrogen!

• Bel eerst de dienstdoende tandarts voordat u op pad gaat.
• Pak de wortel niet vast maar alleen de kroon.
• Wanneer het gebeurt en de tand is er nog, zet de tand dan terug in de holte waar hij uitkomt als u dat tenminste durft. Het is de beste plek om de tand te bewaren. Ook al zet u hem er achterstevoren in. Is de tand vies maak hem schoon met melk of koud water in een kopje of met speeksel (aflikken); pak de tand niet bij de wortel maar bij de kroon om het weefsel wat op de wortel zit te sparen.
• Doe een zakdoek tussen de tanden om de tand op zijn plaats te houden.
• Durft u de tand niet terug te zetten bewaar hem dan vochtig in een beetje melk. Is dat niet bij de hand bewaar de tand dan tussen wang en kiezen ;om inslikken te voorkomen niet onder de tong bewaren.

Wanneer u op tijd bij de tandarts aankomt zal de tandarts de mond controleren op verwondingen. Hij zet de tand met een draadje vast aan de buurelementen en maakt een foto om te zien of andere tanden misschien gebroken wortels hebben opgelopen. Omdat de zenuw zeker dood gaat zal hij met een wortelkanaalbehandeling beginnen.